Έκθεση, Σουφλί Έβρου, 4/5-13/6/2022
«Στη σημερινή εποχή το να ασχολείσαι με την χειροτεχνία είναι από μια μορφή αντίστασης ως μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του ανθρώπινου»
Δημήτρης Τρίκας, συνομιλώντας με τη Δέσποινα Γερουλάνου, Σημείο ART, Δεύτερο Πρόγραμμα, 9/6/2022
Από τις 4 Μαΐου ως τις 13 Ιουνίου 2022 ο Καραγκιόζης μας πήρε τα μπογαλάκια του και μετακόμισε στο βόρειο άκρο της πατρίδας μας, στο Σουφλί του Έβρου.
Μέσα σε αυτά τα μπογαλάκια του μετέφερε, πέρα από τα σύνεργα της τέχνης του, και πόσες άλλες τέχνες και τα δικά τους μυστικά!
Η περιοδεύουσα έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη», μετά την Ξάνθη (Λύκειον των Ελληνίδων, 2020) και τη Ζάκυνθο (Πολιτιστικό Χωριό «Σκαλιά», 2021), ταξίδεψε στο Μουσείο Μετάξης του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς και παρουσίασε έργα τέχνης και χειροτεχνίας συνεργατών καλλιτεχνών, εμπνευσμένα απ’ τον καμπούρη πρωταγωνιστή του νεοελληνικού θεάτρου σκιών.
Η έκθεση, διαφοροποιημένη σε σχέση με τις προηγούμενες παρουσιάσεις της, αποτέλεσε συνδιοργάνωση του ΠΙΟΠ, του θιάσου σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη» και της Ακαδημίας Ποίησης και Παραμυθιού.
Κεντρική θέση στην έκθεση είχε το έργο του Άρη Βολιώτη, αυτοδίδακτου ζωγράφου, που φιλοτέχνησε με την τεχνική του μπατίκ, πάνω σε μεταξωτό ύφασμα, τον Καραγκιόζη.
Πλάι του στέκονταν κι άλλα έργα παραδοσιακής χειροτεχνίας, όπως πλεκτά με βελονάκι και κεντήματα, στα οποία οι λαϊκές τεχνίτρες Βάλια Τοκμακίδου και η γράφουσα μετέφεραν φιγούρες και τις ιστορίες τους.
Η φιγούρα του Εβραίου στο υφαντό τοίχου που έφτιαξαν οι Μπεντιχά Νταλή και Μπεδιά Χατζημουσταφά, σε παραδοσιακό αργαλειό 100 χρόνων από το χωριό Κένταυρος της ορεινής Ξάνθης, καλούσε το κοινό σε σκέψεις για το παρελθόν αλλά και για ένα μέλλον με αλληλοσεβασμό και συνύπαρξη.
«Καραγκιόζης και κολλητήρι», ζωγραφική μπατίκ, Άρης Βολιώτης, 2016
Μερική άποψη της έκθεσης «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» στο Μουσείο Μετάξης του ΠΙΟΠ.
Στην ενότητα του λόγου, ο οποίος έχει κεντρικό ρόλο τόσο στο θέατρο σκιών όσο και στην έκθεση, παρουσιάστηκε ποικιλία έργων, από τα γνωστά φυλλάδια του Καραγκιόζη, εκδόσεις για το θέατρο σκιών και κείμενα παραδοσιακών και νέων παραστάσεων του καραγκιοζοπαίκτη Απόστολου Δομτζίδη, εμπνευσμένων από λαϊκά παραμύθια, ως τη μακροβιότερη καθημερινή στήλη εφημερίδας του συγγραφέα Δημήτρη Αβούρη, ο οποίος σχολιάζει την επικαιρότητα μέσα από το στόμα και το πνεύμα των ηρώων του θεάτρου σκιών. Βάθρα του ίδιου από φυσικά υλικά της Ζακύνθου συνόδεψαν μεταλλικές φιγούρες του Απόστολου Δομτζίδη, στην ενότητα της Δημόσιας Γλυπτικής.
Ο στημένος μπερντές του Απόστολου Δομτζίδη και η ανοιχτή βαλίτσα με τα εργαλεία του καραγκιοζοπαίκτη επέτρεψαν στους επισκέπτες, μικρούς και μεγάλους, να κρυφοκοιτάξουν για λίγο μέσα σε έναν μαγικό κόσμο με φιγούρες, σκηνικά, εφέ και τα μυστικά της τέχνης του Καραγκιόζη.
Εκατοντάδες ήταν οι επισκέπτες που αφέθηκαν και ταξίδεψαν με αρωγό «Όλες τις τέχνες για τον Καραγκιόζη», ενώ πολλές σχολικές τάξεις, νηπιαγωγείων και δημοτικών σχολείων, αξιοποίησαν το διαθέσιμο εκπαιδευτικό φυλλάδιο και προσέγγισαν βιωματικά τα εκθέματα και τις πολλαπλές ιστορίες τους.
Στο πλαίσιο της έκθεσης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά και η παράσταση «Κάποτε ριζώνουν και τα λόγια» του Απόστολου Δομτζίδη, βασισμένη στο ομώνυμο λαϊκό παραμύθι της Ανατ. Θράκης, ως ελάχιστος φόρος τιμής στους πρόσφυγες του 1922 και στην πολιτιστική κληρονομιά που έφεραν στο σύγχρονο ελληνικό κράτος.
Σε όλη την έκταση της έκθεσης φιγούρες και σκηνικά του Απόστολου Δομτζίδη με διαφορετικές τεχνικές, συμπλήρωναν ένα ονειρεμένο σκηνικό. Οι επισκέπτες από διάφορα μέρη της Ελλάδας έσκυψαν με σεβασμό και νοσταλγία και αφουγκράστηκαν φωνές απ’ το παρελθόν αλλά και το μέλλον του νεοελληνικού θεάτρου σκιών.
Το ταξίδι της έκθεσης «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» θα συνεχιστεί και σε άλλες πόλεις, ενώ παράλληλα ετοιμάζονται μια ταινία-αφιέρωμα και μια τηλεοπτική εκπομπή για το νεοελληνικό θέατρο σκιών.
«Εικόνα της υπομονής, κυρά της σωφροσύνης.
Τιμή και μοίρα καθενός, ανθός, χρυσή κορώνα.
Μια Αγλαΐα αφτιασίδωτη. Τα μάτια; Αγιοσύνης.
Η μεσιανή περήφανη κάθε σπιτιού κολώνα»
Δημήτρης Αβούρης
Απόσπασμα από το ποίημα «Εικόνα αφτιασίδωτη»
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Οργάνωση-επιμέλεια: Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), Θίασος Σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη», Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού
Επιμέλεια-Συντονισμός: Κωστής Καλαποθάκης, Υπηρεσία Μουσείων ΠΙΟΠ
Σχεδιασμός έκθεσης-Κείμενα: Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος, Απόστολος Δομτζίδης, καραγκιοζοπαίκτης
Τεχνική επίβλεψη: Χάρις Καστανά, Τεχνική Υπηρεσία ΠΙΟΠ
Οπτικοακουστική παραγωγή: Απόστολος Δομτζίδης
Γενική επιμέλεια κειμένων: Ανδρέας Παππάς
Μεταφράσεις: Νερίνα Κιοσέογλου
Τεχνική υποστήριξη: ΑΡΚΕΤΙΠΟ ΙΚΕ
«Κάποτε ριζώνουν και τα λόγια», πρωτότυπη παράσταση του Απόστολου Δομτζίδη, βασισμένη στο ομώνυμο λαϊκό παραμύθι, σε πρώτη παρουσίαση στο Σουφλί στο πλαίσιο της έκθεσης, 4/6/2022.
Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος-ξεναγός