Έκθεση, Ζάκυνθος, 26/7-26/8/2021
«Σε ζητούν Γραικοί και Ιγγλέζοι
σαν αθάνατο νερό,
και το φως βαρεί και παίζει
στο κορμί σου μοναχό»
Διονύσιος Σολωμός
Στη Ζάκυνθο, το νησί των ποιητών, φιλοξενήθηκε το καλοκαίρι που πέρασε πριν από λίγες μέρες, μια πρωτότυπη και ιδιαίτερη έκθεση για το θέατρο σκιών, με τίτλο «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη».
Η έκθεση ξεκίνησε το ταξίδι της το 2020 από την Ξάνθη, όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο αρχοντικό του Λυκείου Ελληνίδων Ξάνθης, στην παλιά πόλη (30/8-27/9/2020).
Στόχος της έκθεσης, σε όλους τους μέχρι τώρα σταθμούς της, ήταν να παρουσιάσει μια απολαυστική περιδιάβαση στις τέχνες του λόγου, της ζωγραφικής, της γλυπτικής, της φωτογραφίας κ.ά. με συνοδοιπόρο τον Καραγκιόζη.
Ο «γάμος» του Καραγκιόζη με τις τέχνες έλαβε χώρα για να μας προσφέρει εικόνες μοναδικές, να μας συγ-κινήσει, να μας κάνει να γελάσουμε αλλά και να σκεφτούμε, να μας προσφέρει ένα ταξίδι με λογισμό και με όνειρο!
Την έκθεση, που παρουσιάστηκε εμπλουτισμένη στη Ζάκυνθο, επιμελήθηκαν μέλη της Ακαδημίας Ποίησης και Παραμυθιού και ο θίασος σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη».
Για ένα μήνα (26/7-26/8/2021) στο Θέατρο Αβούρη, στο Πολιτιστικό Χωριό «Σκαλιά» στο Τραγάκι Ζακύνθου, στήθηκε ένα μοναδικό σκηνικό. Ανάμεσα σε παμπάλαια ελαιόδεντρα και πέτρινα κτίσματα, σε ένα κτήμα όπου ζουν νεράιδες και ξωτικά των παραμυθιών εδώ και χρόνια, τρύπωσε ο καμπούρης του νεοελληνικού θεάτρου σκιών.
Η έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» παρουσίασε στην Ζάκυνθο, για πρώτη φορά, τα έργα αυτά της θάλασσας, του ποιητή και του καραγκιοζοπαίκτη, πάνω από 100, καθώς και ποικίλα άλλα έργα συνεργατών τους απ’ όλη την Ελλάδα, εμπνευσμένα από τον Καραγκιόζη.
Ο Καραγκιόζης και οι σκιές που τον συντροφεύουν πήραν σάρκα και οστά, μέσα από διάφορα υλικά και τεχνικές. Παλιές πέτρες και τούβλα της προσεισμικής Ζακύνθου, μέταλλα που βγήκαν απ’ τη θάλασσα φαγωμένα απ’ την αλμύρα, βότσαλα που μαζεύονταν εδώ και χρόνια απ’ τον ποιητή και γλύπτη Δημήτρη Αβούρη μπλέχτηκαν, έγιναν ένα σώμα με μεταλλικές φιγούρες θέατρου σκιών του καραγκιοζοπαίκτη του θιάσου Απόστολου Δομτζίδη.
Ζωγραφικοί πίνακες της Γαρυφαλιάς Μπαρή, φωτογραφίες του Χρίστου Σιμάτου, κεντήματα της Βαλεντίνης Τοκμακίδου, τραγούδια της Ηρώς Παυλοπούλου και του Διονύση Μπουκουβάλα σε στίχους του Δημήτρη Αβούρη, τριγύριζαν φιγούρες και σκηνικά του θεάτρου σκιών, φτιαγμένα από τον Απόστολο Δομτζίδη είτε με τις παραδοσιακές τεχνικές είτε σε μέταλλο.
Μόνος σκοπός όλων τους ήταν να υμνήσουν τον καμπούρη του νεοελληνικού θεάτρου σκιών, το γέλιο και τη φαντασία που αυτός υπηρετεί αιώνες τώρα.
Η έκθεση λειτούργησε παράλληλα ως ανοιχτό εργαστήρι, καθώς συνεχιζόταν η δημιουργία έργων μπροστά στα μάτια των επισκεπτών. Εκατοντάδες Έλληνες και ξένοι είχαν την ευκαιρία να δουν πώς μια ιδέα παίρνει τον δρόμο της «ενσάρκωσης», πώς βρίσκει τρόπους να «συνομιλήσει» με την ύλη και πώς «πλάθεται» στα χέρια του καλλιτέχνη.
Ανάμεσα στα άλλα έργα, δημιουργήθηκε και εκτέθηκε «Ο Καραγκιόζης ως Διογένης». Ο Καραγκιόζης μας βολεύτηκε τόσο καλά μέσα σε ένα πιθάρι που βρήκε και τρύπωσε εκεί, σαν άλλος φιλόσοφος. Μετά από αιώνες, συνεχίζει να γελά με τις καθημερινές έγνοιες μας, να κάνει χοντρά χωρατά με την κάθε εξουσία, να παραμένει ελεύθερος μες στη φτώχεια του, να αναζητά να χορτάσει την πείνα του με ένα πιάτο φασολάδας. Σαν άλλος Διογένης, αναζητά με ένα φανάρι (τι άλλο;) την ανθρωπιά μας.
Άλλωστε κι ο αρχαίος κυνικός φιλόσοφος, ζώντας μέσα σ’ ένα πιθάρι, απαξίωνε τη σπουδή και τη φροντίδα των ανθρώπων για τα υλικά αγαθά και τα καθημερινά ζητήματα, διδασκόταν από τη φύση αλλά και από τα παιδιά κι έψαχνε, με όπλα του την αγάπη ή καλύτερα την πείνα για τη σοφία αλλά και το καυστικό αστείο, τα συστατικά που μας κάνουν ανθρώπους. Άλλωστε το γέλιο, το χιούμορ, η σάτιρα είναι αυτά που διαφοροποιούν τον άνθρωπο από τα ζώα.
Τα έργα παρουσιάστηκαν σε θεματικές ενότητες, που απλώθηκαν σε όλη την έκταση του χωριού «Σκαλιά», στα διαφορετικά επίπεδά του. Από τη μια μεριά ήταν «Η μάντρα», από την άλλη «Το στοιχειωμένο δεντρί», παραπέρα «Οι Αγλαΐες», «Οι πλατείες», «Η φυλακή» κ.ά.
Σε όλη την έκταση της έκθεσης ποιήματα από τη συλλογή του Δημήτρη Αβούρη «Σαράντα τα τραγούδια σου… Καραγκιόζη» κοσμούσαν πέτρινους τοίχους, για να συμπληρώσουν τις εικόνες και να τροφοδοτήσουν αλλά και να πυροδοτήσουν τη σκέψη μας.
Ειδικές εκδόσεις των εφημερίδων «Εμπρός» της Ξάνθης και «Λακωνικός Τύπος» πλαισίωσαν την έκθεση και παρουσίασαν μια συλλογή κειμένων από την καθημερινή στήλη του Δημήτρη Αβούρη με σχόλια στην επικαιρότητα μέσα από το στόμα του Καραγκιόζη και της παρέας του.
Στο πλαίσιο της έκθεσης, επίσης, στήθηκε η δεύτερη μεγάλη μεταλλική φιγούρα θεάτρου σκιών στην Ελλάδα, ο Νιόνιος, σε σχέδιο του Απόστολου Δομτζίδη. Μετά από τον Καραγκιόζη 3 μέτρων που στήθηκε το 2020 στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θεόδωρος Παπαγιάννης» στο Ελληνικό Ιωαννίνων, η συνέχεια δόθηκε με τη ζακυνθινή φιγούρα του θεάτρου σκιών.
Ο Διονύσιος τοποθετήθηκε (πού αλλού;) στο νησί του, στην Ζάκυνθο, στον χώρο της έκθεσης, με απώτερο σκοπό να βρει τη θέση του σε κεντρικό σημείο του λιμανιού της πόλης, μαζί με άλλες φιγούρες του θεάτρου σκιών. Ανάμεσα στις φιγούρες αυτές (που παρουσιάστηκαν σε μακέτα στην αφίσα και την πρόσκληση της έκθεσης) θα βρίσκεται κι ο Εβραίος Σολομών, σε ανάμνηση του «νησιού των Δικαίων».
Στην έκθεση ο Νιόνιος πλαισιώθηκε από γλυπτά με τον φίλο του τον Άντζουλο αλλά και από ποιήματα που γράφτηκαν ειδικά γι’ αυτόν και μελοποιήθηκαν από τον συνθέτη Διονύση Μπουκουβάλα.
Το αφιέρωμα αυτό στην έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη», που έλαβε χώρα στην Ζάκυνθο, ολοκληρώνεται με την παρουσίαση μερικών ακόμα ενδεικτικών έργων που συνοδεύονται από αποσπάσματα ποιημάτων.
Το ταξίδι της έκθεσης θα συνεχιστεί και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, ενώ παράλληλα θα δημιουργηθεί μια ταινία-αφιέρωμα που αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2022.
«Όταν πατήσει η ψυχή στο μαρμαρένιο αλώνι,
αφέτες οι προπάτορες και δεν είναι πια μόνη.
Γίνεται τότε πύρινο το ταπεινό σεντόνι
και καθενός μας η ψυχή σα λούλουδο ψηλώνει».
Νατάσα Μιχαηλίδου
«Εικόνα της υπομονής, κυρά της σωφροσύνης.
Τιμή και μοίρα καθενός, ανθός, χρυσή κορώνα.
Μια Αγλαΐα αφτιασίδωτη. Τα μάτια; Αγιοσύνης.
Η μεσιανή περήφανη κάθε σπιτιού κολώνα»
Δημήτρης Αβούρης
Υ.Γ. Ευχαριστούμε τον ενημερωτικό ιστότοπο Zantetimes.gr (https://zantetimes.gr/) καθώς και τον Δημήτρη Ψ. για το πάθος του για τον Καραγκιόζη και τη συνέχεια που θα δώσει σε ό,τι του παραδόθηκε!
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Οργάνωση-επιμέλεια: Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού, Θίασος Σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη»
Γλυπτά: Δημήτρης Αβούρης, Απόστολος Δομτζίδης
Φιγούρες, σκηνικά: Απόστολος Δομτζίδης
Στίχοι: Δημήτρης Αβούρης
Μουσική: Ηρώ Παυλοπούλου, Διονύσης Μπουκουβάλας
Ζωγραφική: Γαρυφαλιά Μπαρή
Φωτογραφία: Χρίστος Σιμάτος, Νατάσα Μιχαηλίδου
Κέντημα: Βαλεντίνη Τοκμακίδου, Νατάσα Μιχαηλίδου
Ειδικές εκδόσεις: Εμπρός, Λακωνικός Τύπος
Γραφιστική επιμέλεια: wearetwo
Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος-ξεναγός