Έκθεση, Καβάλα, 4-10/10/2025
Η Μεγάλη Λέσχη στην Καβάλα αποτελεί ένα σημαντικό μνημείο της πόλης. Το κτίριο ιδρύθηκε το 1910 από τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών Καβάλας και αποτελεί ένα δείγμα αυστριακού μπαρόκ στη Μέκκα του καπνού των αρχών του 20ου αιώνα.
Μοιάζει ταιριαστό λοιπόν που σε αυτό το κτίριο φιλοξενήθηκε μια έκθεση για τον Μέγα Φτωχό, τον Καραγκιόζη μας! Το Σάββατο 4 Οκτωβρίου 2025 άνοιξε τις πύλες της σε Καβαλιώτες κι επισκέπτες η περιοδική έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» στη Μεγάλη Λέσχη, στην Καβάλα (Κύπρου 12-14).
Η περιοδεύουσα αυτή έκθεση, που συνεχώς εμπλουτίζεται και έχει ήδη ταξιδέψει σε διάφορα μέρη της Ελλάδος από το 2020 (Ξάνθη-Λύκειον των Ελληνίδων το 2020, Ζάκυνθος-Πολιτιστικό Χωριό Σκαλιά το 2021, Σουφλί-Μουσείο Μετάξης ΠΙΟΠ το 2022, Άβδηρα-Αρχαιολογικό Μουσείο το 2022, Κομοτηνή-Παπαδριέλλειος Δημοτική Πινακοθήκη το 2024, Οινόη Ορεστιάδας-Σύλλογος «Το Κρασοχώρι» το 2025), απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους. Στόχος της είναι να θέσει τον λαϊκό λόγο, την τέχνη και το θέατρο του Καραγκιόζη στην επικαιρότητα, ώστε να αποτελέσουν πηγή γέλιου αλλά και δημιουργικότητας, δύο στοιχείων που είναι απαραίτητα πάντα αλλά και σήμερα ιδιαίτερα.
Η έκθεση υλοποιήθηκε στην επόμενη στάση της, στην Καβάλα, με δωρεάν είσοδο για το κοινό και με την αιγίδα του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 έτη από την ίδρυσή του.
Φιγούρες και σκηνικά του θεάτρου σκιών αλλά και διάφορα έργα σύγχρονων καλλιτεχνών, από όλη την Ελλάδα, εμπνευσμένα από τον Καραγκιόζη μας, αποτέλεσαν έναν φόρο τιμής στον δημοφιλή ήρωα του μπερντέ. Ο Θίασος Σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη» εξέθεσε την ποικίλη συλλογή του και η συνομιλία του Καραγκιόζη με διάφορες μορφές τέχνης, με σύγχρονο και επίκαιρο τρόπο, ανέδειξε για ακόμα μια φορά τη δυναμική του θεάτρου σκιών στη σημερινή πραγματικότητα.
Στην έκθεση παρουσιάζονταν αρχικά βασικά στοιχεία για την ιστορία και τη δημιουργία του θεάτρου σκιών. Στη συνέχεια επιλεγμένα έργα παραδοσιακής χειροτεχνίας από λαϊκές καλλιτέχνιδες, όπως υφαντά, κεντήματα και πλεκτά, έδωσαν μια διαφορετική ζωή και χρώματα στις φιγούρες του μπερντέ. Παρουσιάζονταν ακόμα έργα λόγου (φυλλάδια, εκδόσεις, μελέτες) σχετικά με την τέχνη του θεάτρου σκιών, μεταλλικές κατασκευές και φιγούρες, ψηφιδωτά, νέα τραγούδια κ.ά. ενώ φωτογραφίες προσπαθούσαν να αποτυπώσουν το φως και το παιχνίδι του με τη σκιά κ.ά. Στο τέλος της έκθεσης ο επαγγελματικός μπερντές, με τις χειροποίητες φιγούρες και τα σκηνικά από διάφορα υλικά, καθώς και μια ανοιχτή βαλίτσα με εργαλεία του καραγκιοζοπαίκτη, μυούσαν μικρούς και μεγάλους, στα μυστικά της παραδοσιακής τέχνης του θεάτρου σκιών.
Το κοινό της Καβάλας, πάνω από 1000 άτομα, ντόπιοι αλλά και επισκέπτες από τη Λακωνία, τη Μαγνησία αλλά και τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία, την Τουρκία και αλλού, είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν τις ξεναγήσεις που γίνονταν από τη γράφουσα και τον καραγκιοζοπαίκτη Απόστολο Δομτζίδη.
Το σημαντικότερο ίσως κατά τη διάρκεια αυτών των ξεναγήσεων στην έκθεση ήταν οι συζητήσεις που γίνονταν με τους συμμετέχοντες. Ο ερευνητής Κ. Χιόνης μίλησε για τον Καραγκιόζη στη Θάσο της δεκαετίας του 1940· ένας άλλος επισκέπτης μίλησε για τον πατέρα του, τότε γνωστό με το όνομα Α. Καραμπουρνιώτης, που έδινε κάθε βδομάδα παράσταση αφιλοκερδώς για τα παιδιά της γειτονιάς του τη δεκαετία του 1960, με τον καλλίφωνο γιο του να τραγουδάει· ένας φίλος από τη Λακωνία θυμήθηκε ότι μικρός έστηνε τον μπερντέ του πάνω σε μια μυγδαλιά κι έκανε παραστάσεις για τις γειτόνισσες· η Α. Παπαθανασίου μοιράστηκε μαζί μας τη φωτογραφία του παιδιού της που σε μικρή ηλικία αγαπούσε τόσο πολύ τον Μπαρμπα-Γιώργο που κουβαλούσε μαζί του τσαρούχια και όταν έφτανε στο σχολείο, τα φορούσε!
Το θέατρο σκιών, αυτή η ολοζώντανη λαϊκή τέχνη, που εμπνέει καλλιτέχνες και δημιουργούς αλλά και ανθρώπους κάθε ηλικίας και υπόβαθρου, είχε και έχει έναν καίριο ρόλο στην καθημερινότητα του Νεοέλληνα. Αυτό αναδείχτηκε περίτρανα και στο πλαίσιο αυτής της έκθεσης!
Κάποιοι από τους περαστικούς, περνώντας, κοιτούσαν απλά περίεργα πίσω από το τζάμι. Άλλοι θυμόντουσαν και σχολίαζαν με τον διπλανό τους την παιδική τους σύνδεση με τον καμπούρη του θεάτρου σκιών και τις αναμνήσεις τους.
Άλλοι, καλλιτέχνες οι ίδιοι τους, σχολίαζαν τη δική τους ενασχόληση, με το ψηφιδωτό, με τη φωτογραφία και τόσα άλλα και περνούσαν να δουν την έκθεση. Οι γονείς εξηγούσαν στα παιδιά τους πώς γίνονται τα μεγάλα υφαντά, που έβλεπαν να εκτίθενται…
Οι περισσότεροι πάντως με την πρώτη επαφή με την έκθεση, έστω πίσω από το τζάμι, άφηναν να τους ξεφύγει ένα «Αχ!». Να ήταν αυτό το «αχ» επιφώνημα έκπληξης για τα πρωτόφαντα έργα που εκτέθηκαν, τα υφαντά, τα κεντήματα, τα ψηφιδωτά που παρουσίασαν με όλες τις τέχνες τον Καραγκιόζη και τους φίλους του;
Να ήταν το «αχ» μια μικρή στιγμή χαλάρωσης από το τρέξιμο και την τρέλα της πόλης και της καθημερινότητάς μας; Να ήταν μια στιγμή που η αυτόματη αντίδραση που μας προκαλεί ο Καραγκιόζης κι η παρέα του είναι η έκπληξη, η χαρά κι ένα χαμόγελο;
Πόσο πολύτιμα όλα αυτά, ιδίως στις μέρες μας!
Ο ξυπόλητος πρωταγωνιστής του ελληνικού θεάτρου σκιών, με την περιοδεύουσα έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη», που έκανε στάση στην Καβάλα, κέρασε… τέχνες! Κέρασε τη λυτρωτική και ψυχοθεραπευτική λειτουργία των τεχνών, της χαράς, του ανταμώματος!
Ανάμεσα στους ανθρώπους που συμμετείχαν σε αυτό το κέρασμα ήταν φυσικά οι μαθητές και οι μαθήτριες σχολείων. Η έκθεση απηύθυνε κάλεσμα στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και πάρα πολλοί ήταν αυτοί που ανταποκρίθηκαν. Νηπιαγωγεία, Δημοτικά Σχολεία, Γυμνάσια, ΚΔΑΠ, ακόμα και Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας ήρθαν για να δουν τον Καραγκιόζη μας, έναν από αυτούς, έναν από μας, να τους μιλάει για τη σάτιρα αλλά και για τα βάσανά του, για τα δικά τους βάσανα, και για το πώς όλες οι τέχνες του τα απαλύνουν!
Οι ξεναγήσεις αποκτούσαν βιωματικό χαρακτήρα ιδίως στο κομμάτι της χειροτεχνίας, όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες είχαν τη δυνατότητα να δουν μπροστά τους πώς μια απλή, ευτελής και ταπεινή κλωστή μαζί με μια βελόνα ή με ένα τσιγγελάκι μπορεί να φτιάξει μικρά χειροποίητα θαύματα, που δίνουν μια διαφορετική μορφή στον καμπούρη και την παρέα του.
Ο πρώτος πολίτης της Καβάλας, ο δήμαρχος Θεόδωρος Μουριάδης, αλλά και όλοι οι επισκέπτες της έκθεσης, μικροί και μεγάλοι, στάθηκαν και θαύμασαν τις φιγούρες του μπερντέ ως ψηφιδωτά του Γιώργου Τσέκου, ως υφαντά της Μπεδιά Χατζημουσταφά, ως κεντήματα της Μπεδιχά Νταλή από την ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. Πλέτενο, ως πλεκτό με βελονάκι της γράφουσας και ως πίνακας με φελτ της Δέσποινας Μασάκη, ως μεταλλικές συνθέσεις του Τιμόθεου Γεωργίου, ως νέα τραγούδια σε στίχους του Δημήτρη Αβούρη και μουσική των Ηρώ Παυλοπούλου, Διονύση Μπουκουβάλα, Γαβρήλου Κοκώνα. Φωτογραφίες του Γιώργου Ρήγα, της Αναστασίας Τσιτσικλή και του Χρίστου Σιμάτου κοσμούν την έκθεση, μαζί με τους τσίγκους του τυπογραφείου Δαλακάκη από εκδόσεις και εκτυπώσεις φιγούρων του θεάτρου σκιών. Φιγούρες, σκηνικά, εργαλεία και ο μπερντές του Απόστολου Δομτζίδη ολοκλήρωναν ένα ονειρικό σκηνικό! Και εις άλλα λοιπόν με υγεία!
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ:
Η έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» οργανώθηκε στην Καβάλα (4-10/10/25) από τον θίασο σκιών «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη» (http://talesofkaragiozis.gr), την Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού (http://pf-academy.gr/) και τέθηκε υπό την αιγίδα του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών, στο πλαίσιο των δράσεων για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή του. Χορηγός επικοινωνίας ήταν το Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ – ΚΕΙΜΕΝΑ:
Νατάσα Μιχαηλίδου, μουσειολόγος-ξεναγός
Απόστολος Δομτζίδης, καραγκιοζοπαίκτης
ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:
wearetwo (https://www.wearetwo.gr/)
ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ:
Νερίνα Κιοσέογλου, Νατάσα Μιχαηλίδου
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ – ΒΙΝΤΕΟ:
Δανάη Μουρούτη (love.is.mini)
Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος-ξεναγός