«σκιᾶς ὄναρ ἄνθρωπος. ἀλλ’ ὅταν αἴγλα διόσδοτος ἔλθῃ, λαμπρὸν φέγγος ἔπεστιν ἀνδρῶν καὶ μείλιχος αἰών», Πίνδαρος, Πυθιονίκαις
Ίσκιος ονείρου ο άνθρωπος. Μα σαν τον βρει αίγλη θεόσταλτη, φέγγος λαμπρό τον αγκαλιάζει, κι είναι γλυκύτατη η ζωή του ανθρώπου (μτφρ. Γ. Οικονομίδη)
ι έχει να μας διηγηθεί μια σκιά; Πόσο δύσκολο είναι πάντα να ακολουθεί; Πάντα να στέκεται εκεί, δίπλα μας, στα εύκολα και στα δύσκολα, σιωπηλά και διακριτικά;
Τι έχει να μας διηγηθεί ένας άνθρωπος για μια σκιά; Ένας άνθρωπος, που σηκώνει το πανί του μπερντέ σαν να είναι το δικό του μπαϊράκι, που ανάβει τα φώτα της σκηνής σαν να ανάβει ένα καντήλι, που εμψυχώνει χαρτόνια και βαμμένες φιγούρες σαν να ‘ταν αληθινά, τι έχει να διηγηθεί για όλα αυτά;
Το θέατρο σκιών έχει μακραίωνη ιστορία, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ανατολή. Το νεοελληνικό θέατρο σκιών, μετά την ακμή του στα χρόνια του μεσοπολέμου, ζει μια νέα νεότητα. Πλήθος καλλιτεχνών φέρνουν στο πανί κλασικές και νέες παραστάσεις, με τις φιγούρες του καμπούρη και της παρέας του. Πλήθος ερευνητών μελετούν την πορεία της τέχνης του θεάτρου σκιών και φέρνουν στο φως ιστορίες, μαρτυρίες, αφηγήσεις.
Το νεοελληνικό θέατρο σκιών ασκεί γοητεία, σε καλλιτέχνες και ερευνητές αλλά πρώτα και κύρια στο κοινό, ανεξαρτήτως ηλικίας ή άλλου χαρακτηριστικού. Παρά τις όποιες τεχνολογικές ευκολίες και ραγδαίες αλλαγές στη ζωή μας (ή ίσως εξαιτίας τους; ) το φως και η σκιά, ο λόγος και η κίνηση, το θέατρο των σκιών, εξακολουθούν όλα να γοητεύουν, να προσελκύουν, να μαγεύουν μικρούς και μεγάλους.
Κι ο Καραγκιόζης, σαν παλιός γνώριμος, σαν ένας παλιόφιλος, θέλει ν’ αποδείξει ότι, παρά τα χρόνια που πέρασαν, μας ξέρει καλά κι έχει κάτι να μας πει, που θα μας κάνει να γελάσουμε, που θα μας αγγίξει και θα μας ταρακουνήσει. Βάζει τα χιλιομπαλωμένα ρούχα του, βγαίνει τρέχοντας απ’ την παράγκα του και μας διηγείται τις ιστορίες της τέχνης του. Κι εμείς στέκουμε μπροστά του και τον ακούμε μαγεμένοι, όπως ακούγαμε τις ιστορίες της γιαγιάς και του παππού, τα παραμύθια που μας μιλούσαν για το παντοτινό ταξίδι της ζωής.
Έτσι μαγεύτηκε κι ο Απόστολος Δομτζίδης απ’ τον ξυπόλητο ήρωα του νεοελληνικού θεάτρου σκιών, έβαλε μέσα του τις ιστορίες του, μελέτησε την πορεία της τέχνης.
Στην κυριολεξία ερωτεύτηκε το νεοελλληνικό θέατρο σκιών!
Καρπός του έρωτα αυτού, πέρα από τις νέες παραστάσεις του βασισμένες σε λαϊκά παραμύθια και την περιοδεύουσα έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη», αποτελεί και μια νέα συλλογή διηγημάτων.
Τα διηγήματα αυτά ξεκίνησαν με αφορμή τον 39ο Λογοτεχνικό διαγωνισμό της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών και τη Μικρασιατική καταστροφή, από την οποία συμπληρώνονται εκατό χρόνια το 2022. Εγγονός κι ο ίδιος προσφύγων, μεγάλωσε με τις ιστορίες της γιαγιάς για την πατρίδα στην Ανατολική Θράκη.
Έτσι, γεννήθηκε το διήγημα «Οι σκιές της Ιωνίας», που τιμήθηκε με έπαινο στον διαγωνισμό. Σε αυτό το διήγημα ένας φανταστικός καραγκιοζοπαίκτης βίωσε την Καταστροφή, όπως τόσοι άλλοι, και συνέχισε να ζει μέσα από την ελπίδα της τέχνης του. Με αυτό το έργο γεννήθηκε κι η ιδέα για έναν κύκλο διηγημάτων, σύντομων ιστοριών, με κοινή αναφορά το θέατρο σκιών και με ψέματα κι αλήθειες μέσα τους, όπως μοναδικά δένει τα δύο αυτά στοιχεία κάθε τέχνη.
Σημείο έμπνευσης της δουλειάς αυτής, που θα παρουσιαστεί στο περιοδικό του Σωματείου και σε περιφερειακές εφημερίδες, ο καμπούρης, όσοι τον υπηρέτησαν και όλα όσα συνδέθηκαν μ’ αυτόν. Μην ψάξετε όμως καμιά λυδία λίθο, για να εξακριβώσετε τα ψέματα και την αλήθεια στα διηγήματα που θα ακολουθήσουν… Απλά αφεθείτε στον έρωτα του λόγου και της τέχνης του νεοελληνικού θεάτρου σκιών και στα σκίτσα του Νικόλα Δημητριάδη, ιστορικού και σκιτσογράφου, που θα κοσμούν τα διηγήματα αυτά!
Διηγημάτων προλεγόμενα, λοιπόν, εν αναμονή του επόμενου τεύχους!
Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος-ξεναγός