«Είναι παιδί μελαχρινό
μας έρχεται απ’ τον ουρανό…
Κανείς δεν ξέρει πως τον λένε
μια του γελάνε μια του κλαίνε».
Οδυσσέας Ελύτης
Ο ταξιτζής είναι πολλές φορές η πρώτη επαφή με την πρωτεύουσα.
Έτσι κι αυτήν τη φορά.
«Αν σου πει κάποιος ότι είναι απ’ την Αθήνα, πρόσεχε, ψέματα θα ‘ναι. Οι περισσότεροι είμαστε από αλλού και βρεθήκαμε εδώ».
Έτσι και πολλοί άνθρωποι του πολιτισμού και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων βρέθηκαν στην Αθήνα, στο Θησείο την Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου στην ημερίδα που οργάνωσε το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου για τα Μουσεία (ICOM), και ειδικότερα η Ομάδα Εργασίας για την Εκπαίδευση και τις Πολιτιστικές Δράσεις (CECA).
Το θέμα ήταν ένα, οι «Ματιές στην Ιστορία: Εκπαιδευτικές Δράσεις γύρω από τον Αγώνα του 1821 για την Ανεξαρτησία», αλλά οι προσεγγίσεις τόσες πολλές!
Οι φωνές που ακούστηκαν έρχονταν από πολλές γωνιές της Ελλάδας και από ποικιλία φορέων: εφορείες αρχαιοτήτων, μουσεία της πρωτεύουσας και άλλα, πολιτιστικοί φορείς από την Κρήτη, τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, τη Μακεδονία και τη Θράκη μαζεύτηκαν όλοι μαζί για να μοιραστούν τις εμπειρίες τους από τις εκπαιδευτικές δράσεις τους, για παιδιά κι ενήλικες, για την επέτειο του 2021.
Προεξέχουσα θέση φάνηκε να έχει η μουσική του 1821, που επανειλημμένα αποτέλεσε το όχημα για να ταξιδέψουν οι συμμετέχοντες στο παρελθόν, για να φανταστούν πώς είναι να σε βομβαρδίζουν κι εσύ να συνεχίζεις να τραγουδάς (!), για να ανακαλύψουν εν τέλει διαφορετικές πτυχές της ζωής αυτών των τόσο μακρινών ανθρώπων που επαναστάτησαν με έναν σκοπό: Ελευθερία ή Θάνατος!
«Εσείς γιατί θα επαναστατούσατε σήμερα; Για ποιον λόγο θα δίνατε τη ζωή σας;» ήταν μερικές μόνο από τις προκλητικές και τόσο επίκαιρες πάντα ερωτήσεις που τέθηκαν στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δράσεων στη Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών «Βικτωρία Γ. Καρέλια», ενώ ούτε οι φαινομενικά δύσκολες ερωτήσεις εμπόδισαν την ουσιαστική επαφή με τους νέους μαθητές που πήραν μέρος σε εκπαιδευτικά προγράμματα αλλά ούτε η αξιοποίηση της ποίησης σε αυτά, όπως έγινε στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού ή στο Επιγραφικό Μουσείο.
Χαϊκού και άλλες μορφές ποίησης, με τις οποίες πειραματίστηκαν τα συμμετέχοντα παιδιά, τα πήραν απ’ το χέρι μ’ έναν τρόπο ευφάνταστο και μοναδικό για να σηματοδοτήσουν και να διαπραγματευτούν το δικό τους νόημα από την επανάσταση του 1821.
Οι ήρωες ζωντάνεψαν, συζητήθηκε το τι σημαίνει να είσαι ήρωας, τα αντικείμενα των μουσείων βγήκαν απ’ τις συλλογές τους και τις εκθέσεις (όπως στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης) και ταξίδεψαν με διάφορες μορφές σε κεντρικές πλατείες, σε αίθουσες σχολείων και αλλού.
Ο πολιτισμός, η ιστορία, η τέχνη όπως πάντα είναι εδώ. Έδωσαν το δυναμικό παρών στην ημερίδα «Ματιές στην ιστορία: εκπαιδευτικές δράσεις γύρω από τον Αγώνα του 1821 για την ανεξαρτησία» και μάλιστα μετά από 3 χρόνια σχεδόν περιορισμών κι απαγορεύσεων συμμετοχής στην ομαδική μέθεξη και κάθαρση που προσφέρει μια επίσκεψη σε ένα μουσείο, σε ένα μνημείο, σε μια έκθεση.
Από κοντά κι η λαϊκή τέχνη και μάλιστα η τέχνη του θεάτρου σκιών.
Ο θίασος «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη» συμμετείχε στην ημερίδα με την εισήγηση «Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά του Καραγκιόζη και οι εορτασμοί του 2021 σε καιρό πανδημίας».
Οι παραστάσεις «Τα αινίγματα της ελευθερίας» και «Ο Καπετάν Ζαχαριάς», διαδικτυακές εν μέσω πανδημίας, οι συνεργασίες με το Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕΚΕΣ) Πελοποννήσου και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, η ενσωμάτωση στοιχείων τοπικής ιστορίας σε παραστάσεις των παιδιών, οι ενότητες για τα ηρωικά δράματα στην έκθεση «Όλες οι τέχνες για τον Καραγκιόζη» και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που τη συνόδευε, καθώς τέλος και η πρόταση για γλυπτές φιγούρες θεάτρου σκιών στον δημόσιο χώρο σε 7 πόλεις, μεταξύ των οποίων και η Τρίπολη με τον Κολοκοτρώνη και τον Καραγκιόζη κλέφτη, παρουσιάστηκαν στην ημερίδα και διαβεβαίωσαν με σιγουριά κάτι.
Ότι η τέχνη του θεάτρου σκιών, ακόμα κι αν είναι άυλη τέχνη στη βάση της – που είναι ο λόγος – ακόμα κι αν εγγράφηκε το 2016 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, αποτελεί πάντα μια τέχνη ζωντανή, επίκαιρη και σπαρταριστή, που νέοι και λιγότεροι νέοι απ’ όλη την Ελλάδα την παίρνουν πάνω τους, την εμπλουτίζουν και τη συνεχίζουν.
Η επέτειος του 1821 την περσινή χρονιά ήταν ένας τρόπος απόδοσης τιμής, ήταν μια αφορμή για ματιές στην ιστορία, ενώ σκοπός είναι πάντα η αισιόδοξη, δημιουργική και ανατρεπτική επαφή με τους νέους στο παρόν, ώστε να μη σπάσει η αλυσίδα των σκιών, που έφεραν μεταξύ άλλων τεχνών έναν καμπούρη και ξυπόλητο ήρωα να συνομιλεί ισότιμα και με χιούμορ σήμερα, με τους ήρωες της κάθε καθημερινότητας.
Νατάσα Μιχαηλίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος-ξεναγός